ŞARBON HASTALIĞI | Wellpoint

ŞARBON HASTALIĞI

3 Eylül 2018 tarihinde yayınlanmış, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Dizisi – No:232’den halk sağlığı bilinçlendirmesi amacıyla özetlenerek alınmıştır.

Şarbon Hastalığı

Şarbon, “Bacillus anthracis” isimli bakterinin sebep olduğu bir hastalıktır. Esas olarak otçul memelilerin bir hastalığıdır. Etkili veterinerlik aşılarının yaygın kullanımına kadar, dünyadaki büyükbaş hayvan, koyun, keçi, deve, at ve domuzlarda ölümcül bir hastalığa neden olmuştur. Zoonotik (hem insanda hem hayvanlarda görülen) bir hastalık olan şarbon bildirimi zorunlu bir hastalıktır. İnsanlara hastalık genellikle enfekte olmuş hayvanlarla temas yoluyla ya da bu hayvanların et, yün gibi ürünleri yoluyla bulaşmaktadır. Nadir de olsa kişiden kişiye bulaşma da görülebilmektedir. Hastalığı engellemenin temel yolu hayvanlardan bulaşmayı kontrol altına almaktır.

Şarbona Sebep Olan Bakteri Vücuda Dört Şekilde Girebilir:

  • Deri şarbonu en yaygın şarbon enfeksiyonu şeklidir ve genellikle maruz kalmadan 1-7 gün sonra gelişir. Cilt ülserleri, ateş ve bitkinliğe neden olur. Bu, bir kişi enfekte hayvanlarla temas ettiğinde ya da yün, post veya saç gibi bulaşmış ürünleri işlediğinde ortaya çıkabilir. Deri şarbonu, baş, boyun, önkol ve ellerde en sık görülür. Enfeksiyon bölgesi çevresindeki deri ve dokuyu etkiler. Tedavi edilmediğinde %20 ölüm ile sonuçlanır. Doğru bir tedavi ile deri şarbonu olan hastaların çoğunluğu yaşarlar.
  • Solunum sistemi şarbonu en tehlikeli tip olarak bilinir. İlk belirtileri boğaz ağrısı, hafif ateş ve kas ağrıları olabilir. Sonrasında ise ağır solunum problemleri, şok ve menenjit takip eder. Yün değirmenleri, mezbahalar ve tabakhaneler gibi yerlerde çalışan insanlar, enfekte hayvanlarla veya enfekte hayvanlardan kontamine hayvan ürünleri ile çalışırken şarbon sporlarını soluyabilirler. Bu yolla bulaşan şarbon maruz kalmadan bir hafta sonra ortaya çıkabileceği gibi bu süre iki aya kadar uzayabilir ve çoğunlukla ölümle sonuçlanır. Tedavi alınmadığında hayatta kalma şansı %10-15 iken tedavi ile birlikte %55 olabilmektedir.
  • Sindirim sistemi şarbonu ise çiğ ya da az pişmiş etlerin yenmesiyle bulaşır. Enfeksiyon, maruz kalmadan 1-7 gün sonra gelişir. Ateş, bulantı, kusma, boğaz ağrısı, karın ağrısı ve lenf bezlerinde şişmeye neden olur. Tedavi edilmeyen hastaların yarısından fazlası ölümle sonuçlanır. Tedavi ile hayatta kalma şansı %60’a yükselmektedir.
  • Enjeksiyon yolu ile bulaşan şarbon ise uyuşturucu kullanıcılarında tespit edilen bir şarbon türüdür.

Risk Altında Olan Özel Gruplar:

  • Hayvansal ürünleri kullanan kişiler
  • Veterinerler
  • Hayvancılıkla uğraşanlar
  • Laboratuvar çalışanları
  • Şarbon sporları içeren bir “biyoterörizm” olgusuna maruz kalabilecek posta çalışanları, askeri personel vb.

Şarbon Tedavi Edilebilir

Antibiyotikler, etkene maruz kalmış fakat belirti görülmeyen kişilerde şarbon gelişmesini önleyebilir. Tedavi hekim kontrolünde yapılmalıdır. Şarbon belirtileri saptandığında, tam iyileşme şansına sahip olmak için mümkün olduğunca çabuk tıbbi bakım almak önemlidir.

Hastalık tespit edilmesi durumunda yapılması gerekenler ülkemizde “Şarbon Hastalığına Karşı Korunma ve Mücadele Yönetmeliği” kapsamında tanımlanmıştır. Hastalığın önlenmesinin en temel yollarından birisi hastalığın hayvanlarda kontrol altında alınmasıdır. Hayvanların aşılanması bu noktada en önemli müdahale aracıdır. Şüpheli hayvan ölümlerinin bildirimi mutlaka yapılmalıdır. Bu aşamalarda veteriner hekimler ve veteriner sağlık memurlarının rolleri öne çıkmaktadır. Hayvanlarda tarama programlarının yapılması gerekmektedir.

Hayvanlar aracılığı ile bulaşan hastalıklardan korunma konusunda öteden beri “TEK SAĞLIK (ONE HEALTH)” yaklaşımı benimsenmiştir. Bu yaklaşım gereği insan, hayvan ve çevre sağlığı bir bütün olarak ele alınmalı ve bütün adımlar bu yaklaşımın gereği ile uyumlu olarak atılmalıdır.

Kaynak: Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Dizisi – 232. Tarih: 03.09.2018

Medikal Editörün Notu

Şu günlerde gündemimizi ciddi olarak meşgul eden ve muhtemelen halka ulaşan bilgilerden çok daha vahim bir durum içeren Şarbon Hastalığı ile ilgili olarak yukarıdaki makaleyi lütfen sevdiklerinizle paylaşın. Bunun dışında öncelikle düşünmeniz gereken şudur: Et ve sütte risk var!

Bakterilerin dış ortamlardaki etmenlerden kendini korumak için (sıcak, soğuk, kimyasallar ve antikorlar) etraflarına ördükleri bariyere “spor” denir. Şarbonda söz konusu olan Bacillus Anthracisin sporu en dirençli sporlardandır. Dolayısıyla Şarbon Hastalığı, enfekte olmuş et ve sütten kolayca insana bulaşabilir.

Temel Konular ve Pratik Öneriler:

  • Bakteri eldeki sıyrıklardan kolayca bulaşabilir. Bir deri şarbonu ile karşılaşmamak için köfte yapmak istediğiniz kıymayı (çiğ eti) eldivenle yoğurmalısınız. Hiçbir çiğ et ve sakatata çıplak elle dokunulmamalı.
  • Alınacak ilk ve en temel önlem et ve sütü 15 dakikadan az olmamak kaydıyla kaynatmaktır.
  • Kutu sütlerin üzerinde UHT (Ultra High Temperature) yazar, yani “yüksek sıcaklıkta sterilize edilmiş”. Ambalajda bu ibare varsa risk yoktur. Ama çiftliklerden aldığımız çiğ sütler gibi, pastörize sütler ve günlük süt çeşitleri de bu dönemde en az 15 dakika kaynatılıp içilmeli.
  • Bilindik süt, peynir ve yoğurt markalarında risk olmaz. Bunların “ari” yani hastalıksız hayvan çiftlikleri vardır.
  • Açık dondurma yemeyin! En şık pastane ya da kafede bile olsa bu dondurmanın hangi sütle yapıldığını bilemeyiz. Kapalı paketli dondurmaların üzerinde üretim tarihi yazar. Temmuz ayından sonra üretilenlere dikkat!

Toprakla Uğraşanlar

Topraktan uçuşan bakteri sporları solunumla vücuda girebilir. Özellikle bahçesinde gübreleme yapan, bitki eken kişiler için, özellikle Temmuz ayından sonra satılan gübreler çok riskli. Çünkü bakteri hasta hayvanın dışkısıyla atılıyor ve sporlar toprakta canlı kalıyor. Eldivenle ekip biçme işlerini yapmak ve mümkünse bahçe ya da saksılarımıza yeni gübreli toprak koyacaksak işlem sırasında eldivenin yanı sıra bir bezle ağız ve burnumuzu maskeleyip gözlerimiz için de bir gözlük takmak doğru olacaktır.

İşlenmiş Et Ürünleri ve Fastfood

Bu dönemde ev dışında hamburger, köfte, mangal için satılan markasız açık sucuk yememenizi tavsiye ederiz. Zira iyi pişmemiş, içi çiğ kalmış kısımlarda sporlar canlı kalabilir. Çok bilindik markaların piyasada şu anda bulunan ürünlerinde risk yok, bunlar eski üretim. Lakin Temmuz ayı ve sonrasında üretilen şarküteri ürünlerinden bir süre uzak durmakta fayda var. Sağlıklı günler.