KANSER NEDİR? | Wellpoint

KANSER NEDİR?

KANSER NEDİR?

Bildiğiniz gibi vücudumuzun temel yapı taşı hücrelerdir. Hücreler sürekli bölünerek doku ve organların yenilenmesini sağlarlar. Fakat bu süreç sınırlıdır ve hücreler sonsuz bölünemezler. Sağlıklı bir hücre gerektiği yerde ve gerektiği kadar bölünür. Buna karşılık kanser hücreleri kontrolsüz bölünmeye başlar ve çoğalırlar. Kanser hücrelerinin belli bir miktarda çoğalması sonucu tümörler oluşur. Bu tümörler normal dokuları sıkıştırabilir, içine sızabilir veya tahrip edebilirler. Aynı kanser hücreleri kan veya lenf damarları yolu ile vücudun başka bölgelerine de gidebilir ve gittikleri yerlerde çoğalmaya devam edebilir.

Tümörler iyi huylu veya kötü huylu olabilirler. İyi huylu tümörler kanser değildir. Bunlar sıklıkla alınırlar ve çoğu zaman tekrarlamazlar. İyi huylu tümörlerdeki hücreler vücudun diğer taraflarına yayılmazlar. En önemlisi iyi huylu tümörler nadiren hayatı tehdit ederler. Kötü huylu tümörler kanserdir. Kötü huylu tümörlerdeki hücreler anormaldirler ve kontrolsüz ve düzensiz bölünürler.

KANSER NEDEN OLUR?

Kanserin esas oluş sebebi hücrenin DNA’sındaki mutasyon dediğimiz değişikliklerdir. Bu değişiklikler sonucunda hücreler kontrolsüz bölünmeye ve çoğalmaya başlar. DNA; kimyasallar, virüsler, tütün ürünleri veya aşırı güneş ışını vb. gibi çevresel etkenler nedeniyle hasar görebilir.

Kişiyi bazı kanser türlerine yatkın hale getiren genler, kanser oluşumuna yol açan virüsler, radyasyona maruz kalma, çeşitli kimyasal maddeler kanser sebepleri arasında yer almaktadır. Bağışıklık sistemindeki bozulmalar, çeşitli çevresel faktörler ya da beslenme tarzı da kanser oluşumunda rol oynar. Genlerdeki bozukluklar doğuştan olabileceği gibi, sonradan meydana gelen bir etkiyle de oluşabilir.

RİSK FAKTÖRLERİ NELERDİR?

  • İleri yaş
  • Sağlıksız yaşam tarzı, kötü beslenme, fiziksel aktivite yapmama ya da aşırı kilolu olma.
  • Çevresel faktörler, sigara içmek, diyet, fazla güneş ışığına maruz kalmak, enfeksiyon hastalıkları.
  • Radyasyon
  • Aile hikayesi (Genetik yatkınlık)
  • Alkol
  • Kimyasal maddeler

BELİRTİLERİ NELERDİR?

Kanserin belirtilerini bilmek hastalığın erken teşhisi açısından çok önemlidir, ancak bu belirtilerin birine veya daha fazlasına sahip olmak kişinin kanser olduğu anlamına da gelmez.

  • Açıklanamayan kilo kaybı: Birçok kanserin; özellikle mide, pankreas, yemek borusu (ösefagus) kanseri ve akciğer kanseri gibi; ilk belirtisi açıklanamayan kilo kaybıdır.
  • Ateş: Kanserde sıklıkla görülür fakat genelde ileri evre kanserler ile birliktedir. Kan kanseri ve lenf bezi tümörlerinde ise başlangıç belirtisi olarak ortaya çıkabilir.
  • Halsizlik: Kan kanseri veya kansızlığa neden olabilen mide veya kalın bağırsak kanseri gibi kanserlerde erken ortaya çıkabilir. Halsizlik kanserin seyrini tahmin etme konusunda önemli bir bulgudur.
  • Ağrı: Kemik veya testis tümörlerinde ilk belirti olabilir ama genelde ileri evre kanserlerin bir belirtisidir.
  • Memede veya vücutta hissedilen kitleler: Özellikle meme, testis, lenf bezi veya yumuşak doku tümörleri cilt altında bir yumru veya şişlik ile hissedilebilir.
  • Cilt değişiklikleri: Cilt tümörleri haricinde iç organ tümörlerinde de görülebilir. Bazı kanserlerde sarılık, ciltte koyulaşma veya ciltte kızarıklık görülebilir.
  • Kanama: Olağan dışı kanama birçok kanserde erken veya geç dönemde ortaya çıkabilir. Balgamda kan görülmesi akciğer, dışkıda kan görülmesi kalın bağırsak, idrarda kan görülmesi idrar torbası (mesane), zamansız vajinal kanama ise rahim veya rahim ağzı (serviks) kanserinin belirtisi olabilir.
  • Dışkılama veya idrar yapma alışkanlığında değişiklik: Uzun süreli kabızlık, ishal veya dışkı boyutunda değişiklik kalın bağırsak kanserinin ilk belirtisi olabilir. İdrar yaparken sancı, idrarda kan görülmesi veya idrar yapma sıklığının değişmesi prostat veya idrar torbası (mesane) kanserinin ilk belirtileri olabilir.
  • Öksürük ve horlama: İnatçı ve geçmeyen öksürük akciğer kanserinin, horlama ise gırtlak (larinks) kanserinin ilk belirtileri olabilir.
  • Ben ve siğillerdeki değişiklikler: Vücudumuzda yıllardır mevcut olan bir ben veya siğilde şekil, boyut veya renkte yeni ortaya çıkan bir değişiklik durumunda hemen bir doktora müracaat edilmelidir. Zira melanom denilen cilt tümörlerinde erken teşhis ile tedavi şansı artmaktadır.

TÜRKİYE’DE KANSER SIKLIĞI

Ülkemizin son istatistiklerine göre, yılda yaklaşık 159 bin yeni kanser vakası gelişmektedir. Bu vakaların çok büyük bir kısmını akciğer, meme, kolorektal ve serviks kanserleri gibi önlenebilir kanserler oluşturmaktadır.

  • Erkeklerde en sık görülen kanser akciğer kanseridir. Sadece tütün ve tütün ürünlerine bağlı yılda yaklaşık 40 bin yeni kanser vakası söz konusudur.
  • Kadınlarda en sık görülen ise meme kanseridir; bu her 4 kadın kanserinden birisi olmaya uzun yıllardır devam etmektedir.
  • Hem erkeklerde hem de kadınlarda kolorektal kanserler üçüncü sırada gelmektedir.
  • Obezite ile ilişkili olarak ülkemizde toplam yaklaşık 40 bin yeni vaka görülmektedir; bunların üçte ikisi kadınlardadır.

ÜLKEMİZDE ERKEN TANI İÇİN NELER YAPILMAKTADIR?

  • Türkiye Halk Sağlığı Kurumu tarafından kolorektal kanser, meme kanseri ve serviks kanseri için Aile Sağlığı Merkezleri yönetiminde tarama programları düzenlenmektedir.
  • Kolorektal kanser: 2 yılda bir Gaitada Gizli Kan Testi (GGK) ve 10 yılda bir kolonoskopi ile tarama yapılır. 50-70 yaş arasındaki tüm erkek ve kadınlarda tavsiye edilir. Birinci derece akrabalarında kolorektal kanser veya adenomatöz polip, ülseratif kolit, Crohn Hastalığı ya da kalıtsal polipozis veya polipozis dışı sendrom öyküsü olan bireylerde 40 yaşından itibaren tarama prosedürüne başlanmalıdır.
  • Serviks kanseri: Beş yılda bir uygulanacak HPV testi veya Pap-smear testi ile tarama yapılır. 30-65 yaş arasındaki tüm kadınlarda tavsiye edilir.
  • Meme kanseri: İki yılda bir uygulanacak mamografi ile tarama yapılır. 40-69 yaş arasındaki tüm kadınlarda tavsiye edilir.

Dr. Barış Münevveroğlu