PARKİNSON HASTALIĞI

Parkinson hastalığı, çoğunlukla ileri yaşlarda görülen; hareketi, dengeyi ve kas kaybını etkileyen bir beyin hücreleri (beyin bozukluğu) hastalığıdır. Hastalığın ilk belirtisi genellikle (el, ayak ve bacakta) titremedir. Çoğunlukla 60 yaş üstünde görülmekle beraber gençlerde de nadiren görülebilir. Tüm dünyada 65 yaş üzeri nüfusta görülme sıklığı %2 – %4’tür. Erkeklerin bu hastalığa yakalanma oranı kadınlara göre 1,5 kat fazladır. Hastalık genellikle yıllar boyunca gelişen belirtilerle yavaş yavaş ilerler. Gündemdeki tedaviler hastalığı iyileştirmez ancak semptomların azalmasına yardımcı olur.

Parkinson Hastalığının Erken Belirtileri

Hastalığın erken döneminde gerçekleşen 3 anahtar semptomdan ilki el, ayak veya kolda titreme şeklinde gerçekleşir. İkinci semptom hastanın oturma pozisyonundan ayakta durma pozisyonuna geçtiğinde sertlik/ esnemezlik yaşaması ya da harekete karşı direnç göstermesidir. Bu semptomda hastalar otururken ya da kalkarken başkasından yardım almaya ihtiyaç duyarlar. Üçüncü belirti ise (bradikinezi) yavaşlık ve küçü hareketlerdir. Bradikinezi yazı yazan insanlarda yavaşlama ve yüz ifadelerinde “ifadelerin azalması” şeklinde görülür. Bu duruma “masked face” denir.

Parkinson Belirtisi: Titreme

Parkinson titremesi çoğunlukla (%70 oranında) hastanın parmak, el ve ayaklarında meydana gelir. Genelde hastanın titreyen uzvunu kullanmaya başlamasıyla durur. Parkinson titremesi oldukça hızlıdır (saniyede 4-6 kez).

Parkinson Belirtisi: Bradikinezi

Bradikinezi, Parkinson hastalığının erken belirtisi olabilir. Yavaş başlangıç hareketleri, oturma pozisyonundan ayağa kalkmada zorluk, yürüme anında istemsiz yavaşlama veya durmalar… Bunların yanı sıra hastanın yüz ifadelerinde, kişinin Parkinson hastalığını bilmeyenlere uygunsuz gelebilecek ifadeler ya da ifadesizlik olarak görünür.

Parkinson Belirtisi: Denge Problemleri

Parkinson hastalığı ilerledikçe, kas ve hareketlerle ilgili farklı semptomlar gelişebilir. Omuzların düşmesi, ayakların şeklinde bozulmalar, başın genişlemesi ya da öne çıkması gibi durumlar, duruşlarda bozulma ve dengesizlikler meydana gelebilir. Bu durumlar genellikle denge problemleri ve düşmelere yol açar.

Parkinson Belirtisi: Sertleşme/Esnemezlik/Kitlenme

Sertleşme (rigidity) sık görülen bir semptomdur. Etkilenen ekstremitelerde kas grupları gevşemekte zorluk yaşar, adeta kitlenir, bu nedenle bir ağrı meydana gelebilir. Kişinin yürürken bir kolu normal olarak ileri geri sallanmıyorsa Parkinson olduğu anlaşılabilir. HareketSertleşme (rigidity) sık görülen bir semptomdur. Etkilenen ekstremitelerde kas grupları gevşemekte sıkıntı yaşar, bu nedenle bir ağrı meydana gelebilir. Örneğin kişinin yürürken bir kolu normal olarak ileri geri sallanmıyorsa Parkinson olduğu anlaşılabilir. Hareket

Hareket Dışındaki Belirtiler

Aşağıdaki maddeler Parkinson hastalığı ilerledikçe hastalarda gelişebilecek semptomlardır. Tüm bu semptomlar bütün Parkinson hastalarında görünmeyebilir.

  • Çift yönlü titreme (bilateral tremors)
  • Uyumada güçlük ve yorgunluk
  • Yağlı bir cilt oluşumu ve kepeklenme
  • Konuşmada değişiklikler (yumuşak ses, dil sürçmeleri)
  • Kabızlık
  • Yutkunma problemleri
  • Zihinsel değişiklikler (hafıza kaybı, aklın karışması, bunama)

Parkinson Tanısı

Parkinson hastalığının teşhisi uzman nörolog tarafından gerçekleştirilir. Doktorun teşhis koymak için aradığı şeyler kas hareketi sırasında titreme, sertlik/esnemezlik ve durmalardır. Çeşitli itme ve çekme kas hareketleriyle hastalığa teşhis koyar. Hastalık için kesin bir test yoktur. Var olan testler (CT taraması, MRG) doktorların Parkinson hastalığı ve diğer tıbbi problemler (örneğin inme, beyin tümörleri) arasında ayrım yapmasına yardımcı olmak için kullanılabilir.

Yaşlılardaki esansiyel (temel) titreme, Parkinson hastalığındaki titreme ile karıştırılabilir. Esansiyel titreme her iki eli eşit olarak etkiler. Parkinson titremesinde eller kullanıldığında titreme geçerken, esansiyel titremede eller kullanıldıkça titreme daha da kötüleşir.

Parkinson Hastalığının Nedenleri

Sinir hücrelerine vücudun hareketi, yani beyin ile diğer organların iletişim kurması konusunda yardımcı olan dopamindir. Dopamin olmadan normal hareketlere yönelten vücut komutları gerçekleşemez. Parkinson hastalığı sinirler arası iletimi kolaylaştıran dopamin maddesinin eksikliğinden kaynaklanır. Kaslar beynin verdiği komutları tam olarak alamaz. Ne yazık ki Parkinson hastalığının temel nedeni bilinmemektedir. Araştırmacılar hem genetik hem de çevresel faktörlerin bu hastalığa neden olduğunu söylemektedir.

Parkinson’un Tedavisi

Semptomları gidermeye yardımcı ilaçlar:

Parkinson hastalığının semptomlarını azaltmak veya geçici olarak durdurmak için çeşitli ve etkili ilaçlar mevcuttur. Beyin dokusu bu ilaçları dopamine dönüştürmeye çalışır. Ya da dopamin etkisini taklit eden başka ilaçlar da nörologlar tarafından reçete edilmektedir.

Cerrahi:

Derin Beyin Stimülasyonu (Deep Brain Stimulation) beynin ilgili bölgelerine elektrot (beyin pili) implant edilerek yapılan bir tür ameliyattır. Pallidotomi ve Thalamotomi adı verilen beyin dokusunu temizleyen veya yok eden ameliyatlar da bazı hastaların semptomlarını azaltabilir. Ancak bunlar tüm semptomları azaltmaz ve bazı hastalar, beyin dokusu geri döndürülemez şekilde yıkıldığından komplikasyonlara maruz kalabilir.

Dengeli Bir Diyet

Dengeli bir diyet hastalığa iyi gelecektir. Kabızlık gibi Parkinson hastalığının bazı semptomları, bol sıvı alımı ve yüksek lifli bir diyetle tedavi edilebilir. Bazı hastalar vitamin ve mineral takviyelerinden yararlanabilir.

Belirtiler Önlenebilir mi?

Tedavi semptomları azaltabilir ancak bunları tamamıyla önleyebilecek bir ilaç yoktur. Araştırmalara göre kahve içenlerin Parkinson’a yakalanma oranı içmeyenlere göre daha düşüktür ancak kahveyi gereğinden fazla tüketenlerde farklı sağlık sorunları baş gösterebilir. Araştırmalar Parkinson hastalığının %90 oranında çevresel faktörlerden kaynaklandığını göstermektedir. Bazı çevresel tetikçilerin önlenmesi hastalık ihtimalini de düşürmektedir. Öte yandan araştırmacılar dopamin üreten beyin hücrelerini koruyabilecek farklı ilaçlar bulmak için çalışmalara devam ediyor.

Çevresel Toksinlere Dikkat!

Parkinson’a genetik yatkınlığı olan kişiler böcek ilaçlarına, tarımsal ilaçlama ajanlarına ve benzer toksinlere maruz kalırsa, Parkinson hastalığının gelişme riski artabilir. İstatistiksel olarak, kırsal alanlarda yaşayan, pestisitlere, herbisitlere ve değirmen posalarına maruz kalan insanlarda hastalığın gelişme riski artmaktadır.

Egzersiz Yapmak Önemli

Bazı çalışmalar, egzersizin Parkinson hastalığının semptomlarını azaltmaya ve geciktirmeye yardımcı olduğunu göstermiştir. Egzersiz titremeleri azaltabilir, denge ve kas koordinasyonunu geliştirir. Birçok hastalığın gelişimine engel olan haftada toplam 3 saatlik egzersizler Parkinson semptomlarında da azalma sağlamaktadır. Bunun yanı sıra yoga faydalıdır; dengeyi kuvvetlendirir, bacak direncini artırır. Aşırıya kaçmadan ağırlık çalışmak da vücudu kuvvetlendirecektir.

Parkinson Hastalığı ile Yaşamak

Parkinson hastalığı ilerlemiş hastaların yaşam tarzında radikal bir değişim yapılması gereklidir. Kilim, elektrik kablosu ve kaygan zemin gibi evde dengeyi bozabilecek şeyler kaldırılmalıdır. Banyoda daha fazla tutamak olmalı ve denge bozukluğundan kaynaklı düşmelerin önüne geçilmelidir. Yutma veya kabızlık bir sorun haline gelirse diyetin değiştirilmesi gerekebilir.

Hastalık, hastaya olduğu kadar hastaya bakana da anksiyete ve depresyon gibi ruhsal bozukluklar yaşatabilir. Hastaya bakan kişi Parkinson hastalığı hakkında iyi şekilde bilgilendirilmelidir. Parkinson ile ilgili çeşitli dernek ve destek grupları hasta yakınlarını ve bakıcılarını hastalık konusunda detaylıca bilgilendirmektedir.

Mutlu ve sağlıklı günler diliyoruz.